Terazi Barkodu Nedir? Manav ve Kasap İçin Etiket Formatı Rehberi

Kısa cevap: Terazi barkodu, tartılan ürünün etiketine basılan ve içine ürün kodu (PLU) ile ağırlık ya da tutarı gömen 13 haneli EAN barkodudur. Genel düzen: 2 haneli ön ek, 4–6 haneli PLU, kalan hanelerde ağırlık (gram) ya da tutar (kuruş) ve son hanede kontrol hanesi. Kasa programı bunu okuyup ürünü ve gramajı kendiliğinden sepete ekler.

Manavda domates tartıldığında teraziden bir etiket çıkar; kasiyer bu etiketi okuttuğunda ürün ve fiyat ekrana gelir. Bu küçük etiketin içinde dükkânın en kritik veri alışverişi saklıdır: terazi ile kasa programı arasındaki anlaşma. Bu rehber terazi barkodu formatını sade bir dille açıklıyor, örnek hesaplar yapıyor ve sahada karşılaşılan hataları nasıl ayıklayacağınızı anlatıyor. Genel barkod bilgisi için barkodlu satış programı rehberimize, manavın günlük akışı için manav programı yazımıza da bakabilirsiniz.

Terazi barkodu nedir ve neden ayrıdır?

Paketli ürünün barkodu üretici tarafından basılır ve her zaman aynı ürünü gösterir. Tartılı ürünün ağırlığı ise her satışta farklıdır; üretici bunu önceden basamaz. Bu yüzden tartılan her porsiyon için terazi, o anki ağırlığı (ya da tutarı) barkodun içine yazar. Sonuç: aynı elma için her satışta farklı bir barkod çıkar, ama barkodun ürün kodu bölümü hep aynıdır.

Tanım olarak: terazi barkodu, ürün kimliği ile tartı sonucunu birlikte taşıyan, mağaza içi kullanım için üretilmiş EAN-13 barkodudur. Kasa programı bu barkodu üç parçaya ayırır; ürünü kimlik kısmından bulur, miktarı değer kısmından alır, bütünlüğü kontrol hanesinden doğrular.

Etiketin anatomisi

Liya Market'te kullanılan terazi barkodu düzeni şöyledir (ön ekli EAN-13):

Toplam her zaman 13 hanedir. PLU 5 haneliyse değer bölümü de 5 hanedir (2 + 5 + 5 = 12, ardından 1 kontrol hanesi).

Örnek 1: Ağırlık kodlu etiket

Aşağıdaki sayılar örnektir. Barkod: 2700045012508

• Ön ek: 27
• PLU: 00045 (baştaki sıfırlar önemsiz; ürün kodu 45)
• Değer: 01250 → 1250 gram, yani 1,250 kg
• Kontrol hanesi: 8

Kasa programı 45 numaralı ürünü bulur ve 1,250 kg olarak sepete ekler. Ürünün kilo fiyatı 38,00 ₺ ise satır tutarı 47,50 ₺'dir (38 × 1,25).

Örnek 2: Tutar kodlu etiket

Barkod: 2700045004756

• Ön ek: 27
• PLU: 00045
• Değer: 00475 → 475 kuruş, yani 4,75 ₺
• Kontrol hanesi: 6

Burada barkod ağırlığı değil tutarı taşır. Program ürünün kilo fiyatından gramajı hesaplar. Kilo fiyatı 38,00 ₺ (3.800 kuruş) olan ürün için: 475 × 1000 ÷ 3.800 = 125 gram. Tutar modunda programdaki kilo fiyatı ile terazideki kilo fiyatı aynı olmak zorundadır; aksi hâlde hesaplanan gramaj yanlış çıkar.

Örnek 3: Farklı ön ek

Barkod: 2801234018759 → ön ek 28, PLU 01234, değer 01875 (1,875 kg), kontrol 9. Ön ek 27, 28 ve 29 gibi farklı olabilir; önemli olan teraziyle programdaki ön ek listesinin aynı olmasıdır.

Kontrol hanesi nasıl hesaplanır?

EAN-13'ün son hanesi, ilk on iki hanenin bütünlüğünü doğrulayan kontrol hanesidir. Bu hane okuma hatalarını ayıklar: kirli ya da yırtık bir etiketten bir hane yanlış okunursa kontrol hanesi uyuşmaz ve program barkodu reddeder.

Hesap şöyledir:

1. İlk 12 haneyi soldan sağa sıralayın.
2. Tek sıradaki (1., 3., 5. …) hanelerin toplamını alın.
3. Çift sıradaki (2., 4., 6. …) hanelerin toplamını 3 ile çarpın.
4. İki sonucu toplayın.
5. Toplamı bir üst onluğa tamamlayan sayı kontrol hanesidir (zaten onluksa 0).

270004501250 için: tek sıradaki haneler 2, 0, 0, 5, 1, 5 olup toplamları 13; çift sıradaki haneler 7, 0, 4, 0, 2, 0 olup toplamları 13, bunun 3 katı 39 eder. 13 + 39 = 52; 52'yi 60'a tamamlayan sayı 8 olduğundan kontrol hanesi 8'dir. Terazi bunu otomatik üretir; siz yalnız bir etiketin okunmama nedeni olarak bu mantığı bilmelisiniz.

Terazide ve programda ayarlanacaklar

Terazi ile programın "aynı dili konuşması" için dört ayar eşleşmelidir.

1. Barkod biçimi: Terazi ağırlık mı tutar mı basıyor? Programda aynı mod seçili olmalı.
2. Ön ek: Terazinin bastığı 2 haneli ön ek, programdaki ön ek listesinde bulunmalı.
3. PLU hane sayısı: Terazi 4, 5 ya da 6 haneli PLU yazabilir; programdaki hane sayısı bununla aynı olmalı.
4. Ürün kodları: Teraziye girdiğiniz her ürünün PLU'su, programdaki ürün kartında aynı numarayla tanımlı olmalı.

Liya Market'te ön ek ve hane düzeni ayarlardan seçilir; tartılı ürünlerde kilo fiyatı tek yerden güncellenir (özellikler). Ürün tarafında ürüne PLU kodu tanımlanır, bu kod işletme içinde tekil olmalıdır ve baştaki sıfırlar önemsenmez.

Terazi barkoduyla ürün nasıl eşleşir?

Kasa programı barkodu okuyunca şu sırayı izler:

1. Barkodun 13 haneli ve geçerli olup olmadığına bakar (kontrol hanesi).
2. Ön ekin tanımlı terazi ön eklerinden biri olup olmadığına bakar.
3. PLU bölümünü ayırır.
4. Ürün tablosunda bu PLU'ya sahip tartılı ürünü arar.
5. Değer bölümünden gramajı (ya da tutardan hesaplanan gramajı) alır.
6. Ürünü ve gramajı sepete ekler; tutar = kilo fiyatı × kilo.

Bu aşamalardan biri başarısızsa kasa ya "ürün bulunamadı" der ya da barkodu sıradan barkod sanıp arar. Hata ayıklarken bu sırayı aklınızda tutun.

Kurulum: sıfırdan terazi–kasa bağlantısı

Aşağıdaki adımlar yeni bir manav ya da kasap için uygun bir sıradır.

1. Terazinizin modelini ve etiket biçimini öğrenin. Terazinin kılavuzunda ya da menüsünde barkod biçimi (ağırlık/tutar), ön ek ve PLU hane sayısı yazar. Kılavuzu bulamıyorsanız terazi servisinden ya da bayisinden öğrenin.
2. Ürün-PLU tablosunu hazırlayın. Excel'de üç sütun: PLU, ürün adı, kilo fiyatı. Her tartılı ürüne tekil bir PLU verin. Çok satan ürünlere kısa numaralar vermek terazide tuşlamayı hızlandırır.
3. Programda ayarı yapın. Ön ek listesini, PLU hane sayısını ve modu (ağırlık ya da tutar) terazinizle aynı yapın.
4. Ürünleri programa girin. Her ürünü "tartılı" olarak işaretleyin, PLU'yu yazın, kilo fiyatını girin. Liya Market'te PLU listesi CSV olarak dışa alınabilir; bu liste Excel'de açılır ve terazi programına aktarım için de kullanılabilir.
5. Teraziye ürünleri girin. Aynı PLU'ları ve aynı kilo fiyatlarını terazide tanımlayın.
6. Deneme etiketi alın. Her ürün için bir deneme tartısı yapın, etiketi kasada okutun. Ürün adı, gramaj ve tutar doğru geliyor mu?
7. Sınır testleri yapın. Çok küçük bir ağırlık (örneğin 5 gram), büyük bir ağırlık ve tam kilo ile deneyin; yuvarlama davranışını görün.
8. Fiyat değişikliği provası yapın. Bir ürünün fiyatını değiştirin ve teraziyle programın aynı anda güncellendiğinden emin olun.

Sık hatalar ve ayıklama tablosu

Liya Market'te gramaj 1 gram ile 100 kilogram arasında kabul edilir; bu aralığın dışında kalan değerler tutarsız sayılır. Bu bilgi, tutar kodlu etiketlerde fiyat yanlış girildiğinde neden etiketin reddedildiğini anlamanıza yardım eder.

Yuvarlama ve kuruş farkları

Tutar kodlu etiketlerde gramaj, tutardan geriye doğru hesaplandığı için küçük yuvarlama farkları oluşabilir. Örneğin 3,90 ₺/kg fiyatlı üründe 1 ₺'lik tutar tam sayı gram vermez; program en yakın grama yuvarlar. Bu tür farklar birkaç gramı geçmez ama yoğun satışta stoktan düşülen gramaj ile fiziksel stok arasında küçük sapma yaratabilir. İki çözüm vardır: mümkünse ağırlık kodlu etiket kullanın (gram doğrudan gelir) ya da sayımlarda bu küçük sapmayı normal kabul edin.

Para hesabı tam sayı kuruş üzerinden yapıldığı için fiyat toplamlarında kayan nokta hatası oluşmaz; fark yalnız tartı yuvarlamasındadır.

Terazi ve stok ilişkisi

Tartılı ürünün stoğu adetle değil gramla tutulur. Her satışta o satırın gramajı stoktan düşer. Bunun iki sonucu vardır.

• Mal kabulde kilo girilir. 20 kilogramlık bir kasa domates geldiğinde stoğa 20.000 gram eklenir.
• Fire ayrıca kaydedilir. Çürüyen ya da ezilen ürün satılmış sayılmaz; fire kaydıyla stoktan düşmelidir. Aksi hâlde sayımda büyük fark çıkar.

Manavda bu ikilinin (mal kabul + fire) düzenli işlemesi, tartılı satışın doğruluğundan daha önemlidir. Konu stok takibi yazımızda ayrıntılı işleniyor.

Terazi barkodunda güvenlik ve kötü niyet

Terazi etiketi basit bir EAN-13 olduğu için kasada bir kişinin elle etiket basması mümkündür. Kötüye kullanımı azaltan önlemler:

• Terazi çıkışını ve etiket rulosunu yalnız yetkili personelin kullanması.
• Programın gün sonunda tartılı satışları ürün bazında göstermesi; normal dışı gramaj ve fiyatlar için raporlara bakmak.
• Etiket üzerindeki fiyat ile kasada gelen fiyatın farklı olduğu durumlarda kasiyerin satırı değiştirememesi.

Bunlar teknik değil süreç önlemleridir. Programın yetki ve PIN sistemi (market programı rehberi) burada işe yarar.

Manavda ve kasapta etiketin günlük akışı

Terazi barkodunun işe yaradığı yer, kalabalık saatte ortaya çıkar. Tipik bir akış şöyledir.

Manavda: Müşteri poşetine domates, biber ve limon doldurur. Tezgâhtaki görevli her ürünü ayrı tartar, terazi her biri için ayrı etiket basar. Etiketler poşetlere yapışır. Müşteri kasaya gelir; kasiyer üç etiketi art arda okutur, üç satır sepete düşer. Kasiyerin kilo yazması, fiyat çarpması ya da ürün adı araması gerekmez.

Kasapta: Kıyma, kuşbaşı ve tavuk ayrı paketlenir. Kasap etiketi paketin üstüne basar. Kasada okutma sırasında program ürün adını ve gramajı gösterir; kasiyer paket üzerindeki etiketle ekranı gözle doğrular.

Bu akışta dikkat edilecek üç nokta vardır.

1. Etiket poşetin dışına yapışmalı. İçeride kalan ya da buruşan etiket okunmaz; kasiyer elle girmek zorunda kalır ve hata riski artar.
2. Aynı müşteriye çok etiket çıkıyorsa tezgâhta bir kasa kuyruğu oluşmaması için tartı ve kasa ayrı görevlilerde olmalı. Tartıyı yapan kişi kasayı da yönetiyorsa bir yoğunlukta ikisi birbirini bekler.
3. Etiketsiz tartı olursa (terazi bozuk, etiket bitmiş) kasiyer ürünü hızlı düğmeyle seçip gramı elle girebilmeli. Bu acil durum yolunu kasiyerlere önceden gösterin.

Terazi etiketiyle kurumsal ve veresiyeli müşteri satışı

Lokanta, otel ya da kurum mutfaklarına tartılı ürün satıyorsanız, aynı terazi etiketleriyle sepet oluşturup ödemeyi cari hesaba yazabilirsiniz. Satırlar etiketten gelir, ödeme türü veresiye seçilir. Böylece hem fatura için gramaj kayıtlı kalır hem de müşterinin hesabı tek yerde toplanır. Cari ve veresiye tarafı için veresiye programı yazımıza bakın. Kurumsal müşteriye e-Arşiv ya da e-Fatura kesme konusu işletmenizin mali durumuna bağlıdır; bu konuda mali müşavirinizin yönlendirmesi esastır.

Terazi seçerken dikkat edilecekler

Henüz terazi almadıysanız şunlara bakın:

• Barkod etiketi basabiliyor mu, hangi düzende (ağırlık/tutar)?
• Ön ek, PLU hane sayısı ve tutar/ağırlık modu ayarlanabiliyor mu?
• Ürün listesini toplu yüklemek mümkün mü (USB/CSV)? Yüzlerce ürünü tek tek tuşlamak ciddi zaman kaybıdır.
• Etiket boyutu ve ısıl kâğıt kolay bulunuyor mu?
• Yasal doğrulama ve damga gibi metroloji gereklilikleri (ticari tartı aletleri için geçerlidir) yerine getiriliyor mu? Bu konuda terazi bayiniz ve Ticaret Bakanlığı'nın ilgili düzenlemeleri esastır; bu yazı hukuki tavsiye değildir.
• Programınızla denendi mi? Satış ekibine terazi modelinizi söyleyip örnek etiket ile test isteyin.

Liya Market, ağırlık ya da tutar kodlu etiket basan terazilerle çalışacak şekilde tasarlandı; ancak her terazi modelinin düzeni farklı olabileceğinden kurulumda terazinizi birlikte deneriz (SSS). "Şu model her zaman sorunsuz çalışır" gibi bir genel söz vermeyiz; kurulumda gerçek etiketle test edilir.

Terazi barkodu ve diğer ürünlerle ilişki

Aynı dükkânda hem barkodlu paketli ürün hem tartılı ürün satıyorsanız ikisi de aynı arama kutusundan okutulur. Program önce barkodun terazi etiketi olup olmadığına bakar; değilse sıradan barkod olarak arar. Bu yüzden terazi ön eklerinin, paketli ürünlerin gerçek barkodlarıyla çakışmamasına dikkat edin. İç barkod seriniz varsa terazi ön eklerinden farklı bir seri seçin.

Restoran ya da kafe de işletiyorsanız, mutfağa gıda alırken gramajlı sayım için aynı tartı mantığını kullanabilirsiniz; masa ve mutfak akışı için Liya Adisyon ayrı bir üründür.

Hızlı kontrol listesi

• [ ] Terazi etiket modu (ağırlık/tutar) ile programdaki mod aynı mı?
• [ ] Ön ek terazide ve programda aynı mı?
• [ ] PLU hane sayısı aynı mı?
• [ ] Her tartılı ürünün PLU'su tekil mi?
• [ ] Kilo fiyatı terazide ve programda aynı mı?
• [ ] Deneme etiketi her ürün için okundu mu?
• [ ] Fiyat değişikliğinde hem terazi hem program güncelleniyor mu?
• [ ] Mal kabul ve fire düzenli giriliyor mu?
• [ ] Terazi yetkisi sınırlı mı?

Kendi teraziniz ve ürün listenizle bu kontrolleri birlikte yapmak isterseniz sizi arayalım formunu kullanabilirsiniz. Güncel paket kapsamı ve bedeller için fiyatlar sayfasına bakın.